Prinsip
Tutuş oyun zonasının istənilən yerində baş verə bilər. Tutuşda iştirak edən oyunçuların hərəkətləri ədalətli mübarizəni təmin etməli və topun dərhal oyun üçün əlçatan olmasına imkan yaratmalıdır. Tutuşla bağlı sonrakı qaydalar yalnız oyun sahəsində tətbiq olunur.
Tutuşun baş verməsi üçün tələblər
1. Tutuşun baş verməsi üçün top daşıyan oyunçu bir və ya bir neçə rəqib tərəfindən saxlanılaraq yerə yıxılmalıdır. Tutuş edən oyunçular tutuşu yüksək tutuş üçün müvafiq cəza xəttindən aşağıda yerinə yetirməyə borcludurlar: elit reqbidə bu xətt çiyin səviyyəsi, kütləvi reqbidə isə bel və ya döş sümüyünün aşağı hissəsi səviyyəsidir. Top daşıyan oyunçu da tutuşa təhlükəsiz şəkildə daxil olmağa borcludur. Bax: Qaydalar 9.13, 14.5a və Game-On variantı.
2. Yerə yıxılmaq o deməkdir ki, top daşıyan oyunçu uzanmış və ya oturmuş vəziyyətdədir, yaxud ən azı bir dizi yerə və ya yerdə olan başqa oyunçunun üzərinə toxunur.
3. Saxlanılmaq o deməkdir ki, tutuş edən oyunçu top daşıyan oyunçu yerə yıxılanadək onu saxlamağa davam edir.
Tutuşda iştirak edən oyunçular
4. Tutuşda iştirak edən oyunçular:
a. Tutuş edilmiş oyunçu.
b. Tutuş edən oyunçu və ya oyunçular.
c. Digər oyunçular:
i. Tutuş zamanı top daşıyan oyunçunu saxlayan, lakin yerə yıxılmayan oyunçu və ya oyunçular.
ii. Tutuşda topa sahib olmaq uğrunda mübarizəyə qoşulan oyunçu və ya oyunçular.
iii. Artıq yerdə olan oyunçu və ya oyunçular.
Oyunçuların öhdəlikləri
5. Tutuş edən oyunçular:
a. Tutuşu müvafiq cəza xəttindən - çiyin, döş sümüyünün aşağı hissəsi və ya bel səviyyəsindən - aşağıda yerinə yetirməlidirlər.
b. Hər iki oyunçu yerə yıxıldıqdan sonra topu və top daşıyan oyunçunu dərhal buraxmalıdırlar.
c. Tutuş edilmiş oyunçudan və topdan dərhal uzaqlaşmalı və ya ayağa qalxmalıdırlar.
d. Topu oynamağa cəhd göstərməzdən əvvəl ayaq üstə olmalıdırlar.
e. Tutuş edilmiş oyunçunun topu buraxmasına və ya oynamasına imkan verməlidirlər.
f. Tutuş edilmiş oyunçunun topdan uzaqlaşmasına imkan verməlidirlər.
Cəza: cərimə.
6. Tutuş edən oyunçular yuxarıdakı öhdəliklərə əməl etdikləri və rak formalaşmadığı halda topu öz cəhd xətti istiqamətindən oynaya bilərlər.
7. Tutuş edilmiş oyunçular dərhal:
a. Oyunun davam edə bilməsi üçün topu buraxmaqla, ötürməklə və ya irəli istisna olmaqla istənilən istiqamətə itələməklə onu əlçatan etməlidirlər. Onlar topu istənilən istiqamətə yerləşdirə bilərlər.
b. Topdan uzaqlaşmalı və ya ayağa qalxmalıdırlar.
c. Rəqib oyunçuların topa sahib olmasına mane olmaq üçün topun üstündə, üzərində və ya yaxınlığında uzanmadıqlarına əmin olmalıdırlar.
Cəza: cərimə.
8. Digər oyunçular:
a. Ayaq üstə qalmalı, topu və top daşıyan oyunçunu dərhal buraxmalıdırlar.
b. Topu oynayarkən ayaq üstə qalmalıdırlar.
c. Topu oynamazdan əvvəl tutuşa öz cəhd xətti istiqamətindən gəlməlidirlər.
d. Tutuşun yaxınlığında yerdə olarkən topu oynamamalı və ya rəqibə tutuş etməyə cəhd göstərməməlidirlər.
e. Tutuşda iştirak edən rəqibi diyirlətməklə, dartmaqla və ya burmaqla yerə yıxmamalıdırlar.
f. Öz oyundankənar vəziyyət xəttinin üzərində və ya arxasında qalmalıdırlar.
Cəza: cərimə.
9. Topa sahib olan hər bir oyunçu:
a. Uzaqlaşmaqla, topu ötürməklə və ya ona ayaqla zərbə vurmaqla dərhal oynamalıdır.
b. Ayaq üstə qalmalı və rəqib tərəfindən tutuş edilmədiyi halda tutuşun baş verdiyi yerdə və ya onun yaxınlığında yerə yıxılmamalıdır.
c. Tutuş edən oyunçu öz cəhd xətti istiqamətindən gəldiyi halda tutuş edilə bilər.
Cəza: cərimə.
10. Ən azı bir oyunçu ayaq üstə olub yerdəki topun üzərində dayandıqda tutuşda oyundankənar vəziyyət xətləri yaranır. Hər komandanın oyundankənar vəziyyət xətti cəhd xəttinə paralel uzanır və tutuşda iştirak edən, yaxud topun üzərində ayaq üstə dayanan hər hansı oyunçunun ən arxadakı nöqtəsindən keçir. Həmin nöqtə cəhd xəttinin üzərində və ya arxasında olduqda bu komandanın oyundankənar vəziyyət xətti cəhd xəttidir.
11. Tutuş aşağıdakı hallarda başa çatır:
a. Rak formalaşır.
b. Hər hansı komandanın ayaq üstə olan oyunçusu topa sahib olur və uzaqlaşır, yaxud topu ötürür və ya ona ayaqla zərbə vurur.
c. Top tutuş sahəsini tərk edir.
d. Top oynanıla bilmir. Hansı oyunçunun qaydaya əməl etmədiyinə dair şübhə olduqda hakim skram təyin edir. Top oyunun dayandırılmasından əvvəl sonuncu dəfə irəli hərəkət edən komanda tərəfindən skramda oyuna daxil edilir.
Mənbə: World Rugby, Laws of the Game Rugby Union 2026. Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış nəşr.