Qayda 6. Matç rəsmiləri

Prinsip

Hər bir matç hakimdən və iki aut hakimindən və ya köməkçi hakimdən ibarət matç rəsmilərinin nəzarəti altında keçirilir. Matç təşkilatçısının təsdiq etdiyi əlavə şəxslər sırasına matç həkimi, təxirəsalınmaz tibbi yardım mütəxəssisləri, komandaların həkimləri, komandaların oynamayan üzvləri və top verən şəxslər daxil ola bilər.

Köməkçi hakimlər və aut hakimləri autu, cəhd sahəsi autunu və qapıya zərbənin uğurlu olub-olmamasını işarə etməyə görə məsuliyyət daşıyırlar. Bundan əlavə, köməkçi hakimlər hakimin göstərişinə uyğun yardım edir, o cümlədən qayda pozuntuları barədə məlumat verirlər.

Hakimin təyin edilməsi

1. Hakimi matç təşkilatçısı təyin edir. Hakim təyin edilmədikdə iki komanda hakim barədə razılığa gəlir. Komandalar razılığa gələ bilmədikdə hakimi meydan sahibi komanda təyin edir.

2. Hakim matçı başa çatdıra bilmədikdə onu əvəz edəcək şəxs matç təşkilatçısının göstərişlərinə uyğun təyin edilir. Matç təşkilatçısı göstəriş vermədikdə əvəzedicini hakim təyin edir. Hakim bunu edə bilmədikdə əvəzedicini meydan sahibi komanda təyin edir.

Matçdan əvvəl hakimin vəzifələri

3. Hakim püşkatmanı təşkil edir. Kapitanlardan biri sikkəni atır, digəri isə tərəfi seçir. Püşkatmanın qalibi oyuna başlama zərbəsini yerinə yetirməyi və ya meydança tərəfini seçir. Püşkatmanın qalibi meydança tərəfini seçdikdə başlama zərbəsini rəqib komanda yerinə yetirir və əksinə.

4. Matç rəsmiləri oyunçuların geyiminin və şiplərinin 4-cü qaydaya uyğunluğunu yoxlamalı, həmçinin 3.10-cu qaydaya və 19-cu qaydada göstərilən skramın qurulması prosesinə uyğun olaraq ön xətt oyunçularının mövcudluğunu və statusunu müəyyən etməlidirlər.

Matç zamanı hakimin vəzifələri

5. Oyun ərazisi daxilində:

a. Hakim digər təyin edilmiş matç rəsmiləri ilə birlikdə matç zamanı faktların və qaydaların yeganə qiymətləndiricisidir. Matç rəsmiləri hər bir matçda oyun qaydalarını ədalətlə tətbiq etməlidirlər.

b. Vaxtı hakim hesablayır. Bununla belə, matç təşkilatçısı hər hissənin başa çatdığını bildirən xronometrist təyin edə bilər.

c. Hesabı hakim aparır.

6. Təhlükəsiz olduqda hakim oyunçuların və əvəzedicilərin oyun sahəsinə daxil olmasına icazə verir.

7. Oyunçular oyun sahəsini hakimin icazəsi ilə tərk edirlər. Bununla belə, oyunçu icazə almadan texniki zonadan və ya cəhd qeydə alındıqdan sonra ölü top xəttinin arxasından su götürə bilər.

Fit

8. Hakim fit daşıyır və aşağıdakı hallarda onu çalır:

a. Matçın hər hissəsinin başlanmasını və başa çatmasını bildirmək üçün.

b. Oyunu dayandırmaq üçün. Hakim istənilən vaxt oyunu dayandırmaq səlahiyyətinə malikdir.

c. Xalın qeydə alındığını və ya müdafiəçinin topu cəhd sahəsində yerə toxundurduğunu bildirmək üçün.

d. Qaydanı pozmuş oyunçuya xəbərdarlıq etmək və ya onu oyundan qovmaq üçün; cərimə və ya cərimə cəhdi verildikdə isə ikinci dəfə.

e. Uğursuz konversiya istisna olmaqla, top ölü olduqda.

f. Top oynanıla bilmədikdə.

g. Cərimə, sərbəst zərbə və ya skram verildikdə.

h. Oyunun davam etməsi təhlükəli olduqda və ya oyunçunun ağır zədələndiyinə şübhə yarandıqda.

Topun ölü olması

9. Hakim aşağıdakı hallarda topu ölü hesab edir:

a. Sürətli atışa icazə verilən hal istisna olmaqla, top auta və ya cəhd sahəsi autuna çıxdıqda.

b. Top cəhd sahəsində yerə toxundurulduqda.

c. Konversiya cəhdi yerinə yetirildikdə.

d. Cəhd, cərimə qolu və ya drop-qol qeydə alındıqda.

e. Top və ya top daşıyan oyunçu ölü top xəttinə və ya həmin xəttdən kənardakı hər hansı əşyaya toxunduqda.

f. Top oyun sahəsinin üzərindəki hər hansı əşyaya dəydikdə.

Topun və ya top daşıyan oyunçunun hakimə və ya oyunçu olmayan şəxsə toxunması

10. Top və ya top daşıyan oyunçu hakimə və ya oyunçu olmayan başqa şəxsə toxunduqda və heç bir komanda üstünlük qazanmadıqda oyun davam edir. Komandalardan biri meydançada üstünlük qazandıqda topu son oynayan komandanın xeyrinə skram verilir.

11. Top daşıyan oyunçu cəhd sahəsində hakimə və ya oyunçu olmayan başqa şəxsə toxunduqda və komandalardan biri üstünlük qazandıqda:

a. Top hücum edən oyunçudadırsa, hakim təmasın baş verdiyi yerdə cəhd verir.

b. Top müdafiə edən oyunçudadırsa, hakim təmasın baş verdiyi yerdə topun cəhd sahəsində yerə toxundurulmasını verir.

12. Top cəhd sahəsində hakimə və ya oyunçu olmayan başqa şəxsə, yaxud cəhd sahəsindəki hər hansı əşyaya toxunduqda hakim sonrakı hadisənin necə inkişaf edəcəyini qiymətləndirir və təmasın baş verdiyi yerdə drop-aut, cəhd və ya topun cəhd sahəsində yerə toxundurulmasını verir.

Hakimlə köməkçi hakimlərin və aut hakimlərinin qarşılıqlı fəaliyyəti

13. Hakim köməkçi hakimlərlə onların vəzifələrinə, qayda pozuntularına və vaxtın hesablanmasına aid məsələlər barədə məsləhətləşə, həmçinin öz digər vəzifələri ilə bağlı yardım istəyə bilər.

14. Aut hakimi və ya köməkçi hakim autu və ya cəhd sahəsi autunu bildirmək üçün bayrağı qaldırdıqdan, yaxud köməkçi hakim qayda pozuntusu barədə işarə verdikdən sonra hakim qərarını dəyişə bilər.

Televiziya matç hakimi

15. Matç təşkilatçısı aşağıdakı halları aydınlaşdırmaq üçün texnoloji vasitələrdən istifadə edən televiziya matç hakimi (TMO) təyin edə bilər:

a. Topun cəhd sahəsində yerə toxundurulması.

b. Topun yerə toxundurulması və ya ölü edilməsi zamanı aut və ya cəhd sahəsi autu.

c. Qapıya zərbənin uğurlu olub-olmadığına şübhə yarandıqda.

d. Matç rəsmiləri oyun sahəsində cəhdə səbəb olan və ya cəhdin qarşısını alan qayda pozuntusunun baş verdiyini ehtimal etdikdə.

e. Qayda pozuntuları, o cümlədən tətbiq ediləcək cəzalar.

16. TMO daxil olmaqla istənilən matç rəsmisi epizodun TMO tərəfindən nəzərdən keçirilməsini tövsiyə edə bilər. Nəzərdən keçirmə TMO protokoluna uyğun aparılır: https://www.world.rugby/the-game/laws/law/6

Matçdan sonra hakimin vəzifələri

17. Hakim hesabı komandalara və matç təşkilatçısına bildirir.

18. Oyunçu oyundan qovulduqda hakim qayda pozuntusu barədə yazılı hesabatı mümkün qədər tez matç təşkilatçısına təqdim edir.

Köməkçi hakimlərin və aut hakimlərinin təyin və idarə edilməsi

19. Hər matçda iki köməkçi hakim və ya iki aut hakimi olur. Onlar matç təşkilatçısı tərəfindən və ya onun səlahiyyəti əsasında təyin edilmədikdə hər komanda bir aut hakimi təqdim edir.

20. Matç təşkilatçısı köməkçi hakimi və ya aut hakimini əvəz edəcək şəxs təyin edə bilər. Bu şəxs ehtiyat aut hakimi və ya ehtiyat köməkçi hakim adlanır və perimetr sahəsində yerləşir.

21. Köməkçi hakimlərə və aut hakimlərinə hakim rəhbərlik edir. Hakim onların vəzifələrini müəyyən edə və qərarlarını dəyişə bilər. Aut hakimi vəzifəsini qənaətbəxş yerinə yetirmədikdə hakim onun dəyişdirilməsini tələb edə bilər. Hakim aut hakiminin intizamsızlıq etdiyini hesab etdikdə onu oyundan kənarlaşdırmaq və matç təşkilatçısına hesabat vermək səlahiyyətinə malikdir.

Matç zamanı

22. Sahənin hər tərəfində bir köməkçi hakim və ya aut hakimi olur. Qapıya zərbəni qiymətləndirdiyi hallar istisna olmaqla, köməkçi hakim və ya aut hakimi aut xəttində qalır. Qapıya zərbəni qiymətləndirərkən o, cəhd sahəsində, qapı dirəklərinin arxasında dayanır.

23. Köməkçi hakim qayda pozuntusu barədə məlumat vermək üçün oyun sahəsinə daxil ola bilər. Bu, yalnız oyun növbəti dəfə dayandıqda və hakimin icazəsi ilə edilə bilər.

İşarələr

24. Hər bir köməkçi hakim və ya aut hakimi qərarları bildirmək üçün bayraq və ya ona bənzər əşya daşıyır.

25. Qapıya zərbənin nəticəsinin bildirilməsi: köməkçi hakim və ya aut hakimi hər qapı dirəyinin yanında və ya arxasında dayanır. Top üst tirin üzərindən və dirəklərin arasından keçdikdə onlar qolun qeydə alındığını göstərmək üçün bayraqları qaldırırlar.

26. Autun bildirilməsi:

a. Top və ya top daşıyan oyunçu auta və ya cəhd sahəsi autuna çıxdıqda köməkçi hakim və ya aut hakimi bayrağı qaldırır.

b. Köməkçi hakim və ya aut hakimi atışın yerinə yetiriləcəyi yerdə dayanır və topu oyuna daxil etmək hüququ olan komandanı göstərir.

c. Top oyuna daxil edildikdə köməkçi hakim və ya aut hakimi aşağıdakı hallar istisna olmaqla bayrağı endirir:

i. Topu oyuna daxil edən oyunçu atış hərəkəti zamanı meydançaya ayaq basdıqda.

ii. Topu oyuna daxil etmək hüququ olmayan komanda atışı yerinə yetirdikdə.

iii. Sürətli atış zamanı auta çıxmış top başqa topla dəyişdirildikdə və ya top auta çıxdıqdan sonra onu auta aparmış top daşıyan oyunçudan və atışı yerinə yetirən oyunçudan başqa bir şəxs topa toxunduqda.

d. Topun düzgün yerdən oyuna daxil edilib-edilmədiyini köməkçi hakim və ya aut hakimi deyil, hakim müəyyən edir.

27. Qayda pozuntusunun bildirilməsi:

a. Matç təşkilatçısı köməkçi hakimə qayda pozuntusu barədə işarə vermək səlahiyyəti verə bilər.

b. Köməkçi hakim qayda pozuntusu və ya intizamsızlıq gördüyünü bayrağı üfüqi vəziyyətdə saxlayaraq aut xəttinə düz bucaq altında meydançaya doğru yönəltməklə bildirir.

c. Köməkçi hakim qayda pozuntusu barədə işarə verdikdə aut xəttində qalır və oyun növbəti dəfə dayananadək bütün digər vəzifələrini yerinə yetirməyə davam edir.

d. Hakimin dəvəti ilə köməkçi hakim oyun sahəsinə daxil olaraq pozuntu barədə hakimə məlumat verə bilər. Bundan sonra hakim müvafiq tədbir görür.

e. Köməkçi hakimin hakimə verdiyi şifahi məlumat oyunçunun oyundan qovulması ilə nəticələndikdə köməkçi hakim matçdan sonra mümkün qədər tez hadisə barədə yazılı hesabatı hakimə təqdim edir, hakim isə hesabatı matç təşkilatçısına verir.

Əlavə şəxslər

Qaydalara riayət etməyən hər hansı əlavə şəxsə xəbərdarlıq edilə və ya həmin şəxs oyundan kənarlaşdırıla bilər. Matç təşkilatçısı onun barəsində intizam tədbiri başlada bilər.

28. Müvafiq hazırlığı və akkreditasiyası olan ilkin tibbi yardım və ya təxirəsalınmaz meydança kənarı yardım mütəxəssisləri təhlükəsiz olan istənilən vaxt zədələnmiş oyunçuya yardım etmək üçün oyun sahəsinə daxil ola bilərlər.

a. Meydançanın hər tərəfində biri olmaqla, oyunu izləyə bilən iki tibb işçisi ola bilər.

b. Bu tibb işçiləri yalnız müalicə etdikləri oyunçu üçün su daşıya və ona su verə bilərlər.

c. Top canlı oyunda olduqda tibb işçiləri topu tuta və ya ona toxuna bilməzlər.

Cəza: oyunun bərpa ediləcəyi yerdə cərimə.

29. Aşağıdakı şəxslər oyuna müdaxilə etməmək şərtilə oyun sahəsinə daxil ola bilərlər:

a. Oyunçunun zədəsinə görə oyun dayandıqda və ya cəhd qeydə alındıqda iki təyin edilmiş su daşıyan. Qeyd: isti hava şəraiti ilə bağlı təlimat hər hissədə iki dəqiqəlik fasilə verilməsini tələb edə bilər.

i. Elit reqbidə su daşıyanlar yalnız hakim uzunmüddətli dayanma - zədə və ya TMO baxışı - səbəbindən topu ölü elan etdikdə və ya cəhd qeydə alındıqda meydana daxil ola bilərlər. Xal qazanan komandanın su daşıyanları öz meydança yarısındakı 10 metrlik xəttin üzərində və ya yaxınlığındakı sahəyə gedirlər. Xal qazanmayan komanda suyu cəhd sahəsinə apara və ya ölü top xəttinin arxasından götürə bilər. Konversiya yerinə yetirilənədək su daşıyanlar meydançanı tərk etməlidirlər.

ii. Cərimə cəhdi verildikdə su daşıyanlar meydançaya daxil ola bilməzlər.

iii. Cəhd qeydə alınmadıqda oyunçulara su verilməsi üçün yalnız meydançanın neytral hissəsində yaranan təbii dayanmadan istifadə edilməlidir. Bu dayanma zədə ilə üst-üstə düşdükdə su daşıyanlar tibb işçisi ilə birlikdə meydançanı tərk etməlidirlər.

iv. Oyunçular texniki zonadan və öz ölü top xətlərinin arxasından su götürə bilərlər. Su cəhd sahəsində saxlanıldıqda bu hüquq ləğv edilir.

v. Baş məşqçi və ya reqbi direktoru su daşıyan ola bilməz.

b. Komanda qapıya zərbə vurmaq niyyətini bildirdikdən və ya cəhd qeydə alındıqdan sonra yalnız zərbə dayağı və zərbəni yerinə yetirən oyunçu üçün bir su qabı daşıyan şəxs. Bu şəxs təyin edilmiş iki su daşıyandan biri olmalıdır.

c. Fasilə zamanı komandalarının yanına gedən məşqçilər.

d. Bu əlavə şəxslər yuxarıda göstərilən qaydada meydançaya daxil olmalarına icazə verilənədək hər zaman öz texniki zonalarında qalmalıdırlar. Top canlı oyunda olduqda, o cümlədən özləri texniki zonada olarkən topu tuta və ya ona toxuna bilməzlər.

Cəza: oyunun bərpa ediləcəyi yerdə cərimə.

30. Öz oyunçusunun müalicəsi ilə bağlı tibb işçiləri istisna olmaqla, heç bir əlavə şəxs matç rəsmilərinə yaxınlaşmamalı, onlara müraciət etməməli və ya onlara ünvanlanan şərhlər səsləndirməməlidir.

31. Əvəzetmələrin idarə edilməsi matç təşkilatçısı tərəfindən təyin olunan yan xətt menecerlərinə həvalə edilə bilər. Yan xətt idarəçiliyi barədə məlumat: https://officiating.worldrugby.org