Prinsip
Cərimə və sərbəst zərbələr qayda pozuntularından sonra oyunu bərpa etmək üçün verilir.
Cərimə və ya sərbəst zərbənin yeri
1. Cərimə və ya sərbəst zərbə nişanı oyun sahəsində və cəhd xəttindən ən azı beş metr aralıda olmalıdır. Nişan aşağıdakı cədvələ əsasən müəyyən edilir:
| Qayda pozuntusu | Cərimə və ya sərbəst zərbənin yeri |
|---|---|
| Top oyunda olarkən; zərbədən sonra topa gec müdaxilə istisnadır | Qayda pozuntusunun baş verdiyi yer |
| Top ölü olduqda | Oyunun bərpa olunacağı yer; həmin yer aut xəttinin üzərində və ya ondan 15 metr daxilindədirsə, həmin yerlə eyni xətt üzrə 15 metrlik xəttin üzərində. Oyun drop-autla bərpa olunacaqdısa, nişan drop-autun cəza xəttinin istənilən yerində olur; yeri qaydanı pozmayan komanda seçir. |
| Top oyunda olarkən oyun zonasının xaricində baş verən hər hansı qayda pozuntusu | Hadisənin baş verdiyi yerlə eyni xətt üzrə 15 metrlik xəttin üzərində. Hadisə cəhd sahəsinin autunda və ya ölü top xəttinin arxasında baş verdikdə nişan hadisənin yeri ilə eyni xətt üzrə beş metrlik xəttin üzərində, lakin aut xəttindən ən azı 15 metr aralıda olur. |
| Laynautda baş verən hər hansı qayda pozuntusu | Aut nişanı ilə eyni xətt üzrə, aut xəttindən 15 metr aralıda |
| Oyun mərhələsində oyundankənar vəziyyət | Qaydanı pozan komandanın oyundankənar vəziyyət xəttində |
| İlk cərimə və ya sərbəst zərbə verildikdən sonra, lakin yerinə yetirilməzdən əvvəl ilkin qaydanı pozan komandanın sonrakı qayda pozuntusu | İlkin nişandan 10 metr irəlidə |
| Topa zərbə vuran oyunçuya gec müdaxilə | Rəqib komanda qayda pozuntusunun baş verdiyi yeri, topun yerə düşdüyü yeri və ya növbəti dəfə oynanıldığı yeri seçir. Qayda pozuntusu zərbəni yerinə yetirən oyunçunun cəhd sahəsində baş veribsə, cərimə qayda pozuntusunun yeri ilə eyni xətt üzrə cəhd xəttindən beş metr, aut xəttindən isə ən azı 15 metr aralıda yerinə yetirilir. Qaydanı pozmayan komanda cəriməni topun yerə düşdüyü və ya yerə düşməzdən əvvəl növbəti dəfə oynanıldığı yerdə, aut xəttindən ən azı 15 metr aralıda yerinə yetirməyi də seçə bilər. Top auta düşdükdə seçimli cərimə topun auta çıxdığı yerlə eyni xətt üzrə 15 metrlik xəttdə verilir. Top aut xəttindən 15 metr daxilində yerə düşdükdə və ya yerə düşməzdən əvvəl oynanıldıqda nişan həmin yerin qarşısında, 15 metrlik xəttdə olur. Top cəhd sahəsinə, cəhd sahəsinin autuna, ölü top xəttinin üzərinə və ya arxasına düşdükdə seçimli cərimə topun cəhd xəttini keçdiyi yerlə eyni xətt üzrə cəhd xəttindən beş metr və aut xəttindən ən azı 15 metr aralıda verilir. Top qapı dirəyinə və ya üst tirə dəydikdə seçimli cərimə topun yerə düşdüyü yerdə verilir. |
| Topu qəsdən auta atmaq və ya əllə dəf etmək | Top oyun sahəsindən auta, cəhd sahəsinin autuna və ya ölü top xəttinin arxasına atıldıqda və ya əllə dəf edildikdə nişan qayda pozuntusunun baş verdiyi yerdə, lakin aut xəttindən ən azı 15 metr və cəhd xəttindən ən azı beş metr aralıda olur. Top cəhd sahəsindən auta və ya cəhd sahəsinin autuna atıldıqda və ya əllə dəf edildikdə nişan beş metrlik xəttdə, aut xəttindən ən azı 15 metr aralıda olur. Top cəhd sahəsindən ölü top xəttinin arxasına atıldıqda və ya əllə dəf edildikdə nişan qayda pozuntusunun baş verdiyi yerlə eyni xətt üzrə beş metrlik xəttdə olur. |
| Cəhd sahəsində və ya cəhd xəttindən beş metr daxilində baş verən hər hansı qayda pozuntusu | Oyun sahəsində, qayda pozuntusunun baş verdiyi yerlə eyni xətt üzrə cəhd xəttindən beş metr aralıda |
2. Cərimə və ya sərbəst zərbə verildiyi yerdən, yaxud nişandan keçən və aut xətlərinə paralel uzanan xətt üzrə onun arxasındakı istənilən yerdən yerinə yetirilir. Cərimə və ya sərbəst zərbə səhv yerdən yerinə yetirildikdə təkrar edilməlidir.
Cərimə və ya sərbəst zərbə zamanı seçimlər
3. Cərimə verilmiş komanda onun əvəzinə skram seçə bilər.
4. Komandaya:
a. Laynautda cərimə verildikdə komanda onun əvəzinə eyni nişanda laynaut və ya skram seçə bilər.
b. Laynautda sərbəst zərbə verildikdə komanda onun əvəzinə eyni nişanda laynaut seçə bilər.
Cərimə və ya sərbəst zərbənin yerinə yetirilməsi
5. Cərimə və ya sərbəst zərbə gecikdirilmədən yerinə yetirilməlidir.
6. Mark üçün verilmiş sərbəst zərbə istisna olmaqla, onu qaydanı pozmayan komandanın istənilən oyunçusu yerinə yetirə bilər.
7. Hakim topun qüsurlu olduğuna qərar vermədiyi halda zərbəni yerinə yetirən oyunçu oyunda olan topdan istifadə etməlidir.
8. Zərbəni yerinə yetirən oyunçu topu punt-kiklə, drop-kiklə və ya yerə qoyulmuş topa zərbə ilə vura bilər. Auta zərbə zamanı yerə qoyulmuş topa zərbə vurula bilməz.
9. Zərbəni yerinə yetirən oyunçu topu istənilən istiqamətə vura bilər.
10. Yerə qoyulmuş topa zərbə zamanı topu saxlayan oyunçu istisna olmaqla, zərbəni yerinə yetirən komandanın oyunçuları topa zərbə vurulanadək onun arxasında qalmalıdırlar.
11. Top gözlə görünən məsafəyə vurulmalıdır. Oyunçu topu əlində saxlayırsa, top aydın şəkildə əllərindən çıxmalıdır. Top yerdədirsə, nişandan aydın şəkildə uzaqlaşmalıdır. Zərbə qaydalara uyğun yerinə yetirildikdən sonra zərbəni yerinə yetirən oyunçu topu yenidən oynaya bilər. Cəza: skram.
Cərimə və ya sərbəst zərbə zamanı rəqib komanda
12. Cərimə və ya sərbəst zərbə verildikdə rəqib komanda dərhal öz cəhd xəttinə doğru 10 metr və ya cəhd xətti daha yaxındırsa, həmin xəttədək geri çəkilməlidir.
13. Cərimə və ya sərbəst zərbə sürətlə yerinə yetirildikdə və zərbəni yerinə yetirən komanda topu oynadıqda da rəqib oyunçular tələb olunan məsafəyə geri çəkilməyə davam etməlidirlər. Onlar bunu edənədək oyunda iştirak edə bilməzlər.
14. Zərbə rəqiblərin geri çəkilməsinə imkan verməyəcək qədər sürətlə yerinə yetirildikdə onlar buna görə cəzalandırılmırlar. Lakin nişandan 10 metr geri çəkilənədək və ya nişandan 10 metr aralıda olan komanda yoldaşı onları keçənədək oyunda iştirak edə bilməzlər.
15. Rəqib komanda zərbəni gecikdirmək və ya zərbəni yerinə yetirən oyunçuya mane olmaq üçün heç bir hərəkət etməməlidir. Buraya topu cərimə verilmiş komandanın çata bilməyəcəyi yerə qəsdən aparmaq, atmaq və ya vurmaq daxildir. Cəza: ilkin nişandan 10 metr irəlidə ikinci cərimə və ya sərbəst zərbə. Hakim nişanı qoyanadək ikinci cərimə və ya sərbəst zərbə yerinə yetirilə bilməz.
Sərbəst zərbə zamanı rəqib komanda
16. Zərbəni yerinə yetirən oyunçu hərəkətə başlayan kimi rəqib komanda irəli atılaraq oyunçuya tutuş etməklə və ya zərbəni bloklamaqla sərbəst zərbənin yerinə yetirilməsinə mane olmağa cəhd göstərə bilər.
17. Rəqib komanda qaydalara uyğun irəli atılaraq sərbəst zərbənin yerinə yetirilməsinə mane olduqda zərbə ləğv edilir. Oyun nişanda skramla bərpa olunur və topu rəqib komanda oyuna daxil edir.
Mənbə: World Rugby, Laws of the Game Rugby Union 2026. Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış nəşr.