Oyunçu sayısı
1. Oyun zamanı hər komandanın oyun sahəsində 15-dən çox oyunçusu ola bilməz.
2. Matç təşkilatçısı hər komandada 15-dən az oyunçu ilə matç keçirilməsinə icazə verə bilər.
3. Komanda rəqib komandanın oyunçularının sayı ilə bağlı hakimə etiraz edə bilər. Komandada artıq oyunçu olduqda hakim həmin komandanın kapitanına oyunçuların sayını müvafiq qaydada azaltmağı tapşırır. Etiraz edilən andakı hesab dəyişdirilmir. Cəza: cərimə.
4. Beynəlxalq matçlarda ittifaq səkkizədək əvəzedici oyunçu göstərə bilər.
5. Digər matçlarda göstərilə biləcək əvəzedici oyunçuların sayını matç təşkilatçısı müəyyən edir. Bu say səkkizdən çox ola bilməz.
6. Əvəzetmələr yalnız top ölü olduqda və hakimin icazəsi ilə aparılır.
7. Oyunçu hakimin icazəsi olmadan matça qayıtdıqda və ya əvəzedici oyunçu matça qoşulduqda və hakim bunun üstünlük qazanmaq məqsədilə edildiyini hesab etdikdə, həmin oyunçu intizamsızlıq etmiş sayılır. Cəza: cərimə.
8. Cədvəldə heyətin sayından asılı olaraq ön xətt oyunçularının minimum sayı və ilk tələb zamanı məcburi əvəzetmə imkanları göstərilir. Matç təşkilatçısı oyunçuların sağlamlığını və rifahını nəzərə alaraq, müəyyən oyun səviyyələrində heyətdəki ön xətt oyunçularının minimum sayını və məcburi əvəzetmə imkanlarını dəyişə bilər.
| Heyətin sayı | Heyətdə ön xətt oyunçularının minimum sayı | İlk tələb zamanı əvəz edə bilməlidir |
|---|---|---|
| 15 və ya daha az | 3 | Tələb yoxdur |
| 16, 17 və ya 18 | 4 | Prop və ya hüker |
| 19, 20, 21 və ya 22 | 5 | Həm prop, həm də hüker |
| 23 | 6 | Sol prop, sağ prop və hüker |
9. Matç təşkilatçısı matçı elit səviyyəli hesab etdikdə və komanda yalnız iki əvəzedici ön xətt oyunçusu göstərə bildikdə, həmin komandanın heyətində yalnız 22 oyunçu ola bilər.
10. Hər komanda matçdan əvvəl ön xətt oyunçuları, mümkün əvəzedici ön xətt oyunçuları və onların ön xəttdə oynaya biləcəkləri mövqelər barədə müvafiq matç rəsmisinə məlumat verməlidir. Mübarizəli skramda ön xəttdə yalnız bu oyunçular və yalnız göstərilmiş mövqelərdə oynaya bilərlər.
11. Əvəzedici ön xətt oyunçusu matça başqa mövqedə başlaya bilər.
12. Bütün ön xətt oyunçularının və onların əvəzedicilərinin lazımi hazırlığa və təcrübəyə malik olmasını təmin etmək komandanın məsuliyyətidir.
Rəqabətsiz skramlar
13. Komandalardan biri lazımi hazırlığa malik ön xətt oyunçularını meydana çıxara bilmədikdə və ya hakim belə göstəriş verdikdə skramlar rəqabətsiz keçirilir.
14. Matç təşkilatçısı oyunun hansı şərtlər daxilində rəqabətsiz skramlarla başlaya biləcəyini müəyyən edə bilər.
15. Oyundan qovulma, sarı kart və ya zədə nəticəsində keçirilən rəqabətsiz skramlarda hər tərəfdən səkkiz oyunçu iştirak etməlidir.
16. Ön xətt oyunçusu zədə, sarı kart və ya qırmızı kart səbəbindən oyun sahəsini tərk etdikdə hakim növbəti skramdan əvvəl komandanın mübarizəli skramları davam etdirə bilib-bilməyəcəyini soruşur. Komanda skramda mübarizə apara bilməyəcəyini bildirdikdə hakim rəqabətsiz skram təyin edir. Oyunçu qayıtdıqda və ya başqa ön xətt oyunçusu meydana daxil olduqda mübarizəli skramlar bərpa edilə bilər.
17. Elit reqbidə və ya matç təşkilatçısının qərarı ilə, oyun sahəsini tərk etməsi hakimin rəqabətsiz skram təyin etməsinə səbəb olmuş oyunçu əvəz edilə bilməz. Qaydaların Tətbiqinə dair Təlimatda göstərilən hallarda rəqabətsiz skramların yaranmasına görə cəza kimi daha bir oyunçunun meydandan çıxarılması tələb oluna bilər.
18. Yalnız əvəzedici ön xətt oyunçusu olmadıqda başqa oyunçuya ön xəttdə oynamağa icazə verilir.
19. Ön xətt oyunçusuna sarı kart göstərildikdə və komanda meydançadakı oyunçularla mübarizəli skramları davam etdirə bilmədikdə, komanda mövcud ön xətt oyunçusunun meydana daxil olması üçün başqa oyunçunu oyun sahəsini tərk etməyə təyin edir. Təyin edilmiş oyunçu yalnız cəza müddəti başa çatdıqda və ya əvəzedici kimi meydana daxil olmaq üçün geri qayıda bilər.
20. Ön xətt oyunçusu oyundan qovulduqda və komanda meydançadakı oyunçularla mübarizəli skramları davam etdirə bilmədikdə, komanda mövcud ön xətt oyunçusunun meydana daxil olması üçün başqa oyunçunu oyun sahəsini tərk etməyə təyin edir. Təyin edilmiş oyunçu sonradan əvəzedici kimi meydana daxil ola bilər.
Daimi əvəzetmə
21. Zədələnmiş oyunçu əvəz edilə bilər. Zədə səbəbindən əvəz edilmiş oyunçu matça qayıda bilməz.
22. Oyunçu aşağıdakı hallarda zədələnmiş hesab olunur:
a. Milli nümayəndə komandaları səviyyəsində həkim oyunçunun oyunu davam etdirməsini məqsədəuyğun hesab etmədikdə.
b. Digər matçlarda, matç təşkilatçısının əvvəlcədən açıq icazəsi olduqda, tibbi hazırlığı olan şəxs oyunçunun oyunu davam etdirməsini məqsədəuyğun hesab etmədikdə. Belə şəxs olmadıqda, hakimin razılığı ilə oyunçu əvəz edilə bilər.
c. Hakim tibbi məsləhətlə və ya tibbi məsləhət olmadan oyunçunun oyunu davam etdirməsini məqsədəuyğun hesab etmədikdə. Hakim həmin oyunçuya oyun sahəsini tərk etməyi əmr edir.
23. Hakim zədələnmiş oyunçuya tibbi müayinədən keçmək üçün oyun sahəsini tərk etməyi də əmr edə bilər.
Daimi əvəzetmə - müəyyən et və oyundan çıxar
24. Matçın hər hansı anında oyunçuda beyin silkələnməsi və ya beyin silkələnməsi şübhəsi olduqda, həmin oyunçu dərhal və daimi olaraq oyun sahəsindən çıxarılmalıdır. Bu proses "Müəyyən et və oyundan çıxar" adlanır.
Müvəqqəti əvəzetmə - qan xəsarəti
25. Qan xəsarəti olan oyunçu meydançanı tərk edir və müvəqqəti əvəz edilə bilər. Qanaxma nəzarət altına alındıqdan və ya yara örtüldükdən sonra oyunçu mümkün qədər tez oyuna qayıdır. Oyunçu oyun sahəsini tərk etdiyi andan 15 dəqiqə faktiki vaxt ərzində meydançaya qayıtmağa hazır olmadıqda əvəzetmə daimi olur.
26. Beynəlxalq matçlarda qan xəsarətinin müvəqqəti əvəzetmə tələb edib-etmədiyini matç həkimi müəyyən edir. HIA prosesinin tətbiqi World Rugby tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmiş matçlarda qan xəsarəti olan oyunçu müvəqqəti əvəz edilmədən oyun bərpa oluna bilməz.
Müvəqqəti əvəzetmə - baş zədəsinin qiymətləndirilməsi (HIA)
27. HIA prosesinin tətbiqi World Rugby tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmiş matçlarda HIA tələb olunan oyunçu:
a. Meydançanı tərk edir; və
b. Bütün əvəzetmələr istifadə edilmiş olsa belə, müvəqqəti əvəz edilir. HIA tələb olunan oyunçu müvəqqəti əvəz edilmədən oyun bərpa oluna bilməz. Oyunçu oyun sahəsini tərk etdikdən 12 dəqiqə faktiki vaxt sonra meydançaya qayıtmağa hazır olmadıqda əvəzetmə daimi olur. Oyunçunun eyni zamanda qan xəsarəti olduqda, 12 dəqiqəlik HIA müddəti başlamazdan əvvəl qanaxmanın dayandırılması üçün beş dəqiqəyədək vaxt verilə bilər.
c. HIA qiymətləndirilməsi müddətində müvəqqəti əvəzedici zədələndikdə ikinci dəfə əvəz edilə bilər.
Bütün müvəqqəti əvəzetmələr
28. Müvəqqəti əvəzedici, bütün əvəzetmələr istifadə edilmiş olsa belə, müvəqqəti əvəz edilə bilər.
29. Müvəqqəti əvəzedici zədələndikdə həmin oyunçu da əvəz edilə bilər.
30. Müvəqqəti əvəzedici oyundan qovulduqda, əvvəl əvəz edilmiş oyunçu tibbi baxımdan hazır olduğu halda taktiki səbəbdən əvəz edilmiş oyunçu statusu alır və 3.33-cü qaydaya uyğun olaraq oyuna qayıda bilər.
31. Müvəqqəti əvəzediciyə sarı kart göstərildikdə əvəz edilmiş oyunçu cəza müddəti başa çatanadək meydançaya qayıda bilməz. İstisna olaraq, o, 3.19 və ya 3.20-ci qaydanın tələblərini yerinə yetirmək üçün, tibbi baxımdan hazır olması və oyun sahəsini tərk etdiyi andan müəyyən edilmiş müddət daxilində qayıtması şərtilə, meydana daxil ola bilər.
32. Müvəqqəti əvəzetmə üçün ayrılmış vaxt fasilə zamanı başa çatdıqda əvəzetmə daimi olur. Əvəz edilmiş oyunçu ikinci hissənin başlanğıcında dərhal meydançaya qayıtdıqda bu müddəa tətbiq edilmir.
Taktiki səbəbdən əvəz edilmiş oyunçuların matça qayıtması
33. Taktiki səbəbdən əvəz edilmiş oyunçu yalnız aşağıdakı oyunçulardan birini əvəz etmək üçün matça qayıda bilər:
a. Zədələnmiş ön xətt oyunçusunu.
b. Qan xəsarəti olan oyunçunu.
c. Baş zədəsi olan oyunçunu.
d. Matç rəsmilərinin təsdiq etdiyi qayda pozuntusu nəticəsində indicə zədələnmiş oyunçunu.
e. 3.19 və ya 3.20-ci qaydada göstərilən təyin edilmiş oyunçunu.
f. Əvəzetməyə əsas verən qırmızı kart almış komanda yoldaşını, 20 dəqiqə oyun vaxtı keçdikdən sonra. Yalnız elit reqbidə.
Sərbəst əvəzetmələr
34. Matç təşkilatçısı öz səlahiyyətinə daxil olan müəyyən oyun səviyyələrində sərbəst taktiki əvəzetmələr tətbiq edə bilər. Oyunçu dəyişmələrinin sayı 12-dən çox olmamalıdır. Sərbəst əvəzetmələrin idarə edilməsi və onlara dair qaydalar matç təşkilatçısının məsuliyyətidir.
Mənbə: World Rugby, Laws of the Game Rugby Union 2026. Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış nəşr.